Zazaca ve Zaza kimliğinin algılanması ve yansımaları üzerine bir tartışma

Zeynep Arslan

Abstract

Bu makalede Zazaca konuşan ve Zaza kimliğine sahip bir araştırmacı olarak, kendi deneyim ve algımı öz-eleştirel ve öznelerarası biçimde ele alarak, genel kimlik ve aidiyet literatürüne ve kimlik araştırmalarına ilişkilendireceğim. Zaza kimliğinin tarihi, politik ve sosyolojik durumunu milliyetçilik çalışmaları kapsamında incelerken, kendini bu kimlik üzerinden tanımlayan kitlenin, Zaza milliyetçiliği ve ulus devlet olma seçeneklerini belirlemeye yöneleceğim. Zaza nüfüsunun özellikle Alevi inancına mensup kesimi, varlığını önemli oranda diasporada sürdürüyor. Mevcut egemen milliyetçi unsurların bilincinde, özellikle Avrupa diasporasında gelişen Zaza kimliğinin ayrı bir etnik aidiyet olduğu fikri kısmen kabul görüyor. Coğrafi olarak Türklerin ve Türkçenin baskın olduğu ve Kürtlerin ’Kürt dillerinin’ hakim olduğu bölge arasında bir geçiş noktası olarak karşımızda duran Kâdim Dersim bölgesi  kimlik çatışmalarının odağında durmaktadır. Yine kendi içinde Sünnilik ve Alevilik açısından ayrışan bu bölge insanlarının mevcudi ve tarihi durumunu çoğulcu ve öz-demokrasi odaklı bir çerçevede yazımda harmanlayacağım. Bu çalışmanın amacı, tekçi zihniyet ve stratejilerin kendi iktidarlarını korumak ve yeniden üretmek adına egemen yapıları dayatmalarına ve üzerinde hakimiyet kurmak istedikleri topluluklara empoze etmelerine karşın, farklılıkları günyüzüne çıkartmanın gerekliliğinin altını çizmektir. Konunun içeriğini güncel siyasi süreci belgeleyen kaynaklar ile eleştirel söylem çözümlemesi ve öz-eleştiri yöntemiyle, kimlik ve aidiyet, milliyetçilik ve milliyetleşme/uluslaşma teorik alt yapısıyla irdeleyeceğim.

Keywords

Zazalar; Zazaca; kimlik; milliyeçilik; Dersim

Full Text:

PDF (Türkçe)

References

Admiraal, Wilfried; Wubbels, Theo (2005): Multiple voices, multiple realities, what truth? Student teachers learning to reflect in different paradigms. In: Teachers and Teaching: Theory and practice. Vol. 11. Nr. 3. June. s. 315-329.

Agos (11.11.2013): Dersim Ermenili?i ok katmanl? bir kimliktir. http://www.agos. com.tr/tr/yazi/6006/dersim-ermeniligi-cok-katmanli-bir-kimliktir (09.10.2017)

Arslan, Z. Prof. Eichner: Zazaki ile Krte akraba ama iki ayr? dildir! Bkz. Hallac.org. Okt. 2014. Nr. 5. http://hallac.org/index.php?id=8&tx_ttnews%5Btt_news%5D =328&cHash=881cd9ba41e2ff2bd79a7e14e650c578&PHPSESSID=e0d0ac669fda7269eaa025a1d878ab9f (04.04.2017).

Arslan, Z. Interview mit dem Iranisten Dr. Ludwig Paul ber die Zaza-Sprache. Bkz. Zazaki.de. Retrieved from: http://www.zazaki.de/deutsch/ Interviews/interview-Paul-Arslan.htm (04.04.2017).

Anderson, B. (1999). Imagined Communities. London: Verso.

Andrew, Peter A. (Hg.) (1989). Ethnic Groups in the Republic of Turkey. Wiesbaden: Cemoti.

Ayd?n, Blent (10.03.2013): Silvanus ve ?ebinkarahisar. https://baydin2.blogspot. co.at/2013/03/silvanus.html?m=1 [19.04.2018].

Brand, Willi; Tramm, Trade (2002): Notwendigkeit und Problematik eines Kerncurriculums fr die Ausbildung von Berufs- und Wirtschaftspdagogen. In: Baabe, Sabine; Haarmann, Eva; Spiess, Ilka: Fr das Leben strken Zukunft gestalten. Behindertenpdagogische, vorberufliche und berufliche Bildung Verbindungen schaffen zwischen Gestern, Heute und Morgen. Eusl-Verlagsgesellschaft. Paderborn. s. 266-277.

Davis, Nira Y. (2011): The Politics of Belonging. Intersectional Contestations. Sage Publcations. Londra.

Din, Gken B. (2013): Haf?za, Etnisite, Din: Dersim paneli. Sunum: Korunmu? fakat D??lanm?? Dersim Ermenileri. Hrant Dink Vakf?: Mslmanla?(t?r?l)m?? Ermeniler Konferans?. Bo?azii niversitesi. Istanbul. 02.- 04.11.2013.

F?rat, G. (2010): Dersimde etnik kimlik. ?kr Aslan (ed.): Herkesin Bildi?i S?r: Dersim. ?leti?im Yay?nlar?: Istanbul.

Gellner, E. (1983). Nations and Nationalism. New York: Cornell University Press.

Gippert, J. (1996). Die historische Entwicklung der Zaza-Sprache. Ware. Pseroka Zon u Kultur Ma: D?m?li-K?rmanc-Zaza Issue 10: 148-154. (Trke: Zazacan?n tarihsel geli?imi). Ware. Pseroka Zon u Kultur Ma Zaza Dili ve Kltr Dergisi Issue 13: 106-113.

Gl, A. (2015): Osmanl? ?daresinin K?z?lba?l??a Ynelik Tutumu (Dersim Sanca?? rne?i). Turkish Studies. Vol. 10/9 2015. s. 213-228.

Gndo?an, N. (2013): Haf?za, Etnisite, Din: Dersim paneli. Sunum: "Tertele enequ". Hrant Dink Vakf?: Mslmanla?(t?r?l)m?? Ermeniler Konferans?. Bo?azii niversitesi. Istanbul. 02.- 04.11.2013.

Gndzkanat, K. (1997). Die Rolle des Bildungswesens beim Demokratisierungsproze in der Trkei unter besonderer Bercksichtigung der Dimili (Kirmanc-, Zaza-) Ethnizitt. Mnster: LIT-Verlag.

Hobsbawm, Eric J. (1990). Nationen und Nationalismus. Mythos und Realitt seit 1780. Frankfurt: Campus.

Haraway, D. (1995). Situiertes Wissen. In: Diss: Die Neuerfindung der Natur. Primaten. Cyborgs und Frauen. New York

Harding, S. (1989). Feministische Wissenschaftstheorie. Zum Verhltnis von Wissenschaft und sozialem Geschlecht. Hamburg: Das Argument..

Hadank, K. & Mann, O. (1932). Die Mundarten der Zz, hauptschlich aus Siverek und Kor. Leipzig.

Hilzensauer, Wolf (2008): Theoretische Zugnge und Methoden zur Reflexion des Lernens. Ein Diskussionsbeitrag. In: Bildungsforschung. Jahrgang 5. Ausgabe 2. https://open-journals4.uni-tuebingen.de/ojs/index.php/bildungsforschung/art icle/viewFile/77/80 [17.04.2018].

Joseph, Richard A. (1987): Democracy and Prebendal Politics in Nigeria: The Rise and fall of the Second Republic. Cambridge: Cambridge University Press.

Kharatian, H. (08.02.2014): Dersimde kimlik aray???. 1. Blm: Dersim kimlikleri. Trk-Ermeni ?nternet platformu: http://repairfuture.net/index.php /tr/kimligi-ermenistan-dan-bak-s/dersim-de-kimlik-arayisi-1-boelum-dersim-kimlileri (14.11.2016).

Kharatian, H. (25.06.2014): Dersimde kimlik ara?t?rmas?. ?kinci blm: Dersimin alevi olmu? Ermenileri. Trk-Ermeni ?nternet platformu: http://repairfuture.n et/index.php/tr/kimligi-ermenistan-dan-bak-s/dersim-de-kimlik-arastirmasi-ikinci-boelum-dersim-in-alevi-olmus-ermenileri (14.11.2016).

Kehl-Bodrogi, K. (1998). Wir sind ein Volk! Identittspolitiken unter den Zaza (Trkei) in der europischen Diaspora. Bkz. Sociologus. Vol. 48, No. 2 (1998), S. 111-135. Duncker & Humbolt.

Keskin, M. Zazaca zerine Notlar, In: Skr Aslan (ed.) (2011). Herkesin bildi?i s?r. ?stanbul: ?leti?im.

Keskin, M. Aufsatz Zazaki. In: Zazaki.de. http://www.zazaki.de/deutsch/aufsae zte/Keskin-Zazaki.pdf (31.10.2016).

Kieser, Hans L. (2001). Muslim Heterodoxy and Protestant Utopia. The Interactions between Alevis and Missionaries in Ottoman Anatolia. WI 41. Nr. 1.

Korthagen, Fred; Kessels, Jos (1999): Linking theory and practice: changing the pedagogy of teacher education. In: Educational Researcher. Vol. 28. No. 4. s. 4-17.

Mies, M. (1978). Methodische Postulate zur Frauenforschung. Dargestellt am Beispiel der Gewalt gegen Gewalt. Sozialwissenschaftliche Forschung und Praxis fr Frauen e.V. (ed.): Beitrge zur feministischen Theorie und Praxis. Verlag Frauenoffensive. Mnchen. S. 41-63

Narayan, U. (1997): Dislocating cultures, identities, traditions and Third-World- Feminism. Routledge. New York.

zgl, E. (2014): 25-27 Ekim 2014: 1915 Soyk?r?m?n?n Melezle?tirdi?i Toplumlar: Ermeniler, Zazalar ve K?z?lba?lar. Erivan.

Paul, L. 1998. The Position of Zazaki among West Iranian Languages. Sims-Williams, N. (ed.) Old and Middle Iranian Studies Part I: 163-176. Proceedings of the 3rd European Conference of Iranian Studies (held in Cambridge, 11th to 15th September 1995). Wiesbaden.

Sa?lam, Mehmet A. (2010): 16. Yzy?lda emi?kezek (Dersim) sanca??n?n sosyal ve siyasal yap?s?. ?kr Aslan (ed.): Herkesin Bildi?i S?r: Dersim. ?leti?im Yay?nlar?. Istanbul.

Schalatek, L. (28.01.2011): Zwischen Geschlechterblindheit und Gender Justice - Gender und Klimawandel in der inter- und transnationalen Politik. Homepage Heinrich Bll Stiftung; unter Demokratie: Feminismus & Gender: https://www. boell.de/de/navigation/klima-energie-studie-gender-justice-klimawandel-11075.html (08.11.2016)

Selcan, Z. 1998. Die Entwicklung der Zaza-Sprache. Ware. Pseroka Zon u Kultur Ma: D?m?li-K?rmanc-Zaza. Issue 12: 152-163. Baiersbronn.

Seufert, G; Kubaseck, Ch. (2004): Die Trkei. Politik, Geschichte, Kultur. Mnchen. C.H.Beck.

Sheyholislami, J. (2017): Language Status and Party Politics in Kurdistan-Iraq: The case of Badini and Hawrami Varieties. Zeynep Arslan (ed.): Zazaki yesterday, today and tomorrow. Survival and standardization of a threatened language. GLM. Graz.

Spivak, G. (1986a): Can the Subaltern speak? In: Hito Steyerl et al (Hg.) (2008): Gayatri Spivak. Can the Subaltern Speak? Postkolonialitt und subalterne Artikulation. Turia+Kant. Berlin.

Ta???n, A. (2004): Hataiden Gnmze Anadolu Alevilerinde Farkl?la?ma. Birinci Uluslararas? ?ah ?smail Hatai Sempozyum Bildirileri. 9-10-11 Ekim 2003. Gla? z (ed), Ankara. s. 297-306.

Ta?, K. (2015): Tunceli/Dersimin Osmanl? hkimiyetine giri?i ve Osmanl?n?n XVI. as?rdan itibaren s?n?rlar? iindeki K?z?lba?lara kar?? tutumu ve bunun Dersime etkisi. Trk Kltr ve Hac? Bekta? Veli Ara?t?rma Dergisi. Say? 72.

Ta?, K. (2012): Tunceli (Dersim) evresindeki A?iretler ve Sosyo-Kltrel Yap?lar?. Yksek Lisans Tezi. Ankara niversitesi Sosyal Bilimler Enstits Tarih Anabilim Dal?. Genel Trk Tarihi Bilim Dal?. Ankara.

Taylor, Ch. (1995): Das Unbehagen an der Moderne. Suhrkamp. Frankfurt.

Todd, Terry L. 1985. A grammar of Dimili. Also known as Zaza. Ann Arbor. Michigan.

TIK (Trkiye ?statistik Kurumu): ?statistik Gstergeler. Statistical ?ndicators 1923-2009. http://www.tuik.gov.tr/yillik/Ist_gostergeler.pdf (02.06.2017)

nal, Mehmet A. Osmanl? Ara?t?rmalar? XII; The Journal of Ottoman Studies XII. Homepage der Islam Ara?t?rma Merkezi: XVI. Yzy?lda emi?gezek Sanca?? -?dari Yap?s?-", Osmanl? Ara?t?rmalar?, say? XII, ?stanbul, s. 367-390: http://www.isam.org.tr/documents/_dosyalar/_pdfler/osmanli_arastirmalari_dergisi/osmanl%C4&B1_sy12/1992_12_UNALMA.pdf [14.11.2016]

nal, Mehmet A. Akademik Bilgi Sistemi AKBIS Universitt Pamukkale: http://akbis. pau.edu.tr/kisDetay.aspx?kID=491 [14.11.2016].

Von Le Coq, A. 1903. Kurdische Texte. Reichsdruckerei. Berlin. http://www.kirdki. com/images/kitaphane/Albert%20Von%20Le%20Coq-I.pdf (04.04.2017).

wirtrainieren.de (Nisan 2014): Reflexionskreislauf nach Fred Korthagen. http://wirtrainieren.de/werkzeugkoffer/media/Handout-zum-Reflexionskreislauf.pdf

Zazaki.de: Die Iranischen Sprachen nach Jost Gippert 1996. http://zazaki.de/deutsch/ iranischen_sprachen.htm (07.04.2017).

Zeydanlioglu, W. (2008) "The White Man's Turkish Burden": Orientalism, Kemalism and the Kurds in Turkey" from N/A, Neo-colonial mentalities in contemporary Europe?: language and discourse in the construction of identities. s. 155-174, Newcastle: Cambridge Scholars.

Zirh, Besim C. Bir Kesi?im olarak Milli-Muhafazakrl???n De?ili: Aleviler, Ermeniler ve Krtler. akmak, Yal?n; Grta?, ?mran. ed. (2015): K?z?lba?l?k, Alevilik, Bekta?ilik. Tarih-Kimlik-?nan-Ritel. ?leti?im Yay?nlar?. ?stanbul.

Refbacks

  • There are currently no refbacks.